Tộc Nguyễn Văn - La Bông, Hòa Tiến, Hòa Vang, Đà Nẵng

“Đóng” và “mở ” trong tư duy trùng tu, tôn tạo

Di tích lịch sử, chùa chiền… theo thời gian, vì những tác động của mưa nắng, thời tiết nên xuống cấp, hư hại. Vì vậy cần phải trùng tu, tôn tạo, tuy nhiên, việc trùng tu và sử dụng di tích, chùa chiền hiện nay đang có vấn đề, bắt đầu từ tư duy “đóng” hoặc”mở” một cách tùy tiện, cứng nhắc đã làm cho việc trùng tu, tôn tạo “lợi bất cập hại”!

Từ chuyện hai con sư tử “lạ” ở chùa Một Cột...

Tháng 11-2010, chuyên đề “Văn hóa ngoại lai xâm nhập di tích” trên báo Thanh Niên, tác giả Minh Ngọc đã có bài viết “Sư tử “lạ” ở chùa Một Cột”. Ngay lập tức vấn đề đã được sự quan tâm của dư luận, điều đó được minh chứng bằng việc chỉ cần gõ từ khóa “Sư tử lạ ở chùa Một Cột” trên Google, chúng tôi có ngay 8.800 kết quả trong 0,04 giây. Bài báo về hiện tượng “lạ” của việc làm mới chùa Một Cột (Liên Hoa đài) - vốn là di tích lịch sử - văn hóa có nguồn gốc từ năm 1049 (Theo Đại Việt sử ký toàn thư). Cụ thể của việc “lạ” đó là trước chùa Một Cột có đôi sư tử đá còn mới, trông rất bề thế. Nội dung bài báo được rất nhiều trang web về văn hóa, chùa chiền đăng lại. Ở dưới nhiều trang có những nhận xét ngắn, gọn, và đầy bức xúc như “Không hiểu họ làm mới di tích hay… phá hoại văn hóa?; Không thể chấp nhận được sự ngoại lai văn hóa như thế này; Xin quý vị hãy dừng ngay tư duy tiếp thu văn hóa ngoại lai vào di tích lịch sử Việt đi…”.
Hai con sư tử “lạ” ở chùa Một Cột - Ảnh: Thanh Niên
Cũng phải thôi, nhiều người bình luận và cảm thấy xót xa cho cách làm mới này bởi vì họ đọc được ý kiến quá thẳng thắn của chuyên gia - nhà nghiên cứu di sản truyền thống từ bài báo của tác giả Minh Ngọc rằng: “Đôi sư tử này mang phong cách nghệ thuật Trung Hoa, ảnh hưởng của người Minh Hương (người Hoa) vùng Nam Trung Bộ”, “Tất cả bốn con sư tử, cả cái bàn thờ hoàn toàn mới dựng. Họ đều mới “bịa” ra. Đó không phải là nghệ thuật truyền thống Việt Nam”…
Vậy, cái gì đã diễn ra ở câu chuyện cặp sư tử “lạ” ở chùa Một Cột, nếu không phải là tư duy làm văn hóa quá “mở”, “mở” đến mức không thể chấp nhận được! “Mở” là cách nói để cho thấy việc tiếp thu, làm mới thiếu chọn lọc và cứ thích là làm chứ không theo một chuẩn mực văn hóa nào của những người nắm trong tay quyền sinh-sát đối với di tích lịch sử, chùa chiền. Nhưng “thực chất của việc làm này chính là sự thiếu hiểu biết, thiếu cái tầm của một người làm công tác văn hóa”, theo nhận xét của một bạn đọc trên các diễn đàn!

... đến lầu Tứ Phương Vô Sự thành quán cà phê
Nếu có đọc báo trong vài tuần nay thì chắc chắn nhiều người cũng nắm được thông tin đăng trên báo Tuổi Trẻ, về việc lầu Tứ Phương Vô Sự ở nội thành cố đô Huế trở thành quán cà phê. Bài báo đăng ngày 22-5-2011 của tác giả Thái Lộc miêu tả: “Ngày 20-5, nhiều người dân và du khách ngỡ ngàng trước việc ba tấm biển quán cà phê - giải khát Tứ Phương Vô Sự được treo quanh bức thành Bắc Khuyết đài, ngay dưới di tích lầu Tứ Phương Vô Sự của Hoàng thành Huế”.

Cũng theo bài báo, lầu Tứ Phương Vô Sự là di tích nằm trên Bắc Khuyết đài, ngay cổng sau của Hoàng thành Huế, vốn là nơi học tập của các hoàng tử và công chúa giai đoạn cuối triều Nguyễn. Công trình được khởi công trùng tu và hoàn thành ngày 6-10-2010 nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, với tổng mức đầu tư hơn 9 tỉ đồng. Đọc đến đây hẳn ai quan tâm đến vấn đề bảo tồn, khai thác di sản cũng sẽ xót xa. Thử hình dung ra cảnh nơi đây thành quán cà phê thì sẽ thế nào? Nó đã đi chệch hướng của việc sử dụng, bảo tồn như ý của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân rằng việc phục hồi lầu Tứ Phương Vô Sự là rất tốt, song phải làm sao cho du khách tham quan biết di tích này vốn có công năng gì. Do đó cần phải trang bị lại bàn học, tủ sách, sách vở, những hình ảnh... như của hoàng gia ngày xưa.
Ông Xuân còn cho biết thêm: “Trên thế giới các di tích cũng có chỗ phục vụ giải khát nhưng chỉ tạm thời, có thể tháo dỡ bất cứ lúc nào, chứ không phải làm thành quán cà phê như ở Tứ Phương Vô Sự”.
Lầu Tứ Phương Vô Sự thành quán cà phê
Cũng trên báo Tuổi Trẻ, nhà nghiên cứu Phan Thuận An nhớ lại câu chuyện tương tự ở di tích Huế cách đây khoảng 20 năm. Lúc ấy Trung tâm Di tích Huế cho thuê Triệu Miếu trong Đại Nội để làm nhà hàng và ông An từng chứng kiến rất nhiều sự việc không hay: khách vào ăn nhậu đã ói mửa, chửi thề và có nhiều hành vi thiếu văn hóa ngay trong khu vực thờ phụng của ngôi điện tôn nghiêm này. Sau đó UBND tỉnh đã ra quyết định dẹp bỏ nhà hàng này khỏi di tích. “Có kinh nghiệm vậy rồi mà tại sao lại cho người ta thuê lầu Tứ Phương Vô Sự để bán cà phê thì tôi không hiểu nổi!”, ông An bức xúc.
Ý kiến của chuyên gia là như thế còn người trực tiếp quản lý di tích này, ông Phùng Phu, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, cho biết việc hình thành quán cà phê là dựa trên nhu cầu của du khách. Với luận điểm đó, ông Phu còn biện minh rằng: “Thực tế thua kém của chúng ta là vào di tích không có sinh khí, không có cuộc sống khiến du khách rất buồn phiền, đó là những trăn trở. Do đó mục đích kinh doanh từ việc mở quán ở đây là rất nhỏ. Vấn đề là để cho di tích có đời sống của nó”.
Theo dõi toàn bộ diễn biến sự kiện này trên Tuổi Trẻ từ ngày 22-5 người viết bài này nhận ra một tư duy khác trong việc khai thác, bảo quản di tích của người làm công tác này, đó là việc “đóng” hết mọi cánh cửa tiếp thu những góp ý của những nhà nghiên cứu. Bởi đối với họ, việc “làm mới”, “tạo sinh khí” chính là ở chỗ mở quán cà phê ở ngay trên di tích, mà đã lỡ gật đầu cho làm rồi thì phải duy trì dù có ai nói gì cũng mặc.

 

Thống kê lượt truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterKhách online45
mod_vvisit_counterHôm qua69
mod_vvisit_counterTổng khách online119937

Your IP: 54.227.104.40
ngày 19 - Tháng 1 - 2018